skip to Main Content
Est. JUNI 2015
Niets Is Wat ’t Lijkt – Iconische Foto’s Met Een Luchtje (deel 1)

Niets is wat ’t lijkt – iconische foto’s met een luchtje (deel 1)

Pics, or it didn’t happen! Alsof foto’s het ultieme bewijs vormen of iets al dan niet daadwerkelijk is gebeurd. Want maar al te vaak blijkt de waarheid toch nét iets genuanceerder. Of juist gecompliceerder. Of zelfs honderdtachtig graden anders. Kortom: foto’s met een dubbele bodem.

Plaats: Vancouver, British Columbia, Canada | Datum: 15 juni, 2011 | Op de foto: Alex Thomas en Scott Jones | Fotograaf: Rich Lam

De ijshockeyers van de Vancouver Canucks behoorden al jaren tot de besten van de National Hockey League. De hoofdprijs pakken deden ze echter nog nooit. Maar dat zou vast en zeker gaan veranderen in 2011, want de ploeg bulkte van het talent. Dat de ploeg de Stanley Cup finale haalde, was dan ook niet echt een verrassing.

Daarin was het stuivertje wisselen met de Bruins uit Boston, en na zes wedstrijden was de stand tussen de twee ploegen 3-3.  De zevende wedstrijd, in de Rogers Arena in Vancouver, moest dus de beslissing brengen. De Canadezen hadden er alle vertrouwen in. Thuis was tot op heden immers steeds gewonnen. Maar het liep anders. Thuisploeg Canucks kreeg geen poot aan de grond en ging met maar liefst 4-0 de bietenbrug op.

Uithuilen en opnieuw beginnen? Dat zou je denken. Maar in plaats daarvan ontstonden er in de stad enorme rellen, die gepaard gingen met het in brand steken van (politie)auto’s en plunderingen. Op de ultieme foto van de rellen van Rich Lam, scheen een verliefd stelletje zich totaal niet druk te maken om wat er om hen heen gebeurde. Ze leken, te midden van de oproerpolitie, te vrijen op straat.

De foto ging onmiddellijk viraal.

De waarheid bleek een tikje anders. De Canadese Alex Thomas en de Australische Scott Jones wisten die avond niet wat hun overkwam. Geen benul van ijshockey laat staan een verloren Stanley Cup-finale, raakten ze plotseling verzeild in rellen. In hun poging het stadscentrum uit te komen, kwam Thomas ten val. Ze raakte in paniek, waarop Jones haar probeerde te kalmeren. Juist op dát moment drukte Lam af.

Dit artikel lees je gratis. Als het bevalt kun je onderaan een kleine bijdrage doen, zodat ik dit soort artikelen kan blijven schrijven

“Alex was na haar val wat hysterisch, waarop ik proberen haar te kalmeren”, blikt Jones terug. Het stel is nog steeds bij elkaar, en woont tegenwoordig in het Australische Melbourne. Dat hun intieme moment viraal ging, en vervolgens ook nog eens de 2011 National Newspaper Award for news photography won, deert hen weinig.

“Het is gewoon een moment dat is vastgelegd op camera”, aldus Alex Thomas. “Ik schaam me er niet voor. Het is in feite een prachtig shot. Ongelooflijk dat juist dát moment is vastgelegd.”

Plaats: Times Square, New York City, NY, USA | Datum: 14 augustus, 1945 | Op de foto: George Mendonsa en Greta (Zimmer) Friedman (meest waarschijnlijk) | Fotograaf: Alfred Eisenstadt

De Eisenstadt-foto van The Kissing Sailor staat model voor de overgave van Japan en het einde van de Tweede Wereldoorlog, op 14 augustus 1945. Het toont een gepassioneerde zoen tussen een matroos en een verpleegster, op de Amerikaanste plek aller plekken: Times Square, NYC.

Maar wie staan er precies op de foto? Door de jaren kwamen er verschillende stellen naar voren die beweerden dat zij op die veertiende augustus op de gevoelige plaat waren vastgelegd. Zoals Glenn McDuffie, in 2014 op 86-jarige leeftijd overleden, en Edith Shain, die in 2010 (91) overleed. Een forensisch expert identificeerde McDuffie op basis van een foto van hem op tachtigjarige leeftijd. McDuffie zei zich het moment ook nog goed te kunnen herinneren.

“Ik was zo buiten zinnen van geluk dat ik de straat oprende”, liet hij Associated Press optekenen. “En toen zag ik die verpleegster. Zij zag mij het uitschreeuwen, met een lach op m’n gezicht. Ik ben gewoon recht op haar afgelopen en heb haar gezoend.”

Het koppel dat nog het meest werd geloofd, was George Mendonsa en Greta (Zimmer-) Friedman. Op hen werd in 2012 zelfs een boek gebaseerd: The Kissing Sailor. Het boek schetst dat Mendonsa in Radio City Music Hall aan het kijken was naar een film die om vijf over één ’s middags was begonnen. Kort na het begin van de film kwam het bericht dat Japan zich had overgegeven, waarop de bioscoop leegstroomde. Mendonsa kwam daarop Friedman tegen, die een late pauze had van haar werk als tandartsassistente. Hun kus moet dus rond 2 uur ’s middags hebben plaatsgevonden.

Maar juist op het moment dat bijna iedereen ervan overtuigd was Mendonsa en Friedman hét kussende tweetal was, werd ook die versie aan flarden geschoten, en wel door een astronomische analyse. Huh, wat? Ja, de stand van de zon is gebruikt om verschillende personen uit te sluiten. Mendonsa en Friedman bijvoorbeeld, die rond twee uur ’s middags zouden hebben gezoend.

“Verschillende verhalen”, zegt astrofysicus Donald Olson van de universiteit van Texas State, “komen niet overeen met astronomisch bewijs. Op basis van de stand van de zon en schaduwen, zijn wij tot de conclusie gekomen dat de foto om 17:51 moet zijn genomen.”

Plaats: Abbey Road Studios, Noord-Londen, Engeland | Datum: 8 augustus, 1969 | Op de foto: George Harrison, Paul McCartney, Ringo Starr en John Lennon | Fotograaf: Iain Macmillan

Het maken van de foto, die moest dienen als hoes van de elpee Abbey Road, stelde eigenlijk niet eens zo veel voor. Paul McCartney had fotograaf Iain Macmillan een schetsje gegeven, van hoe het eruit zou moeten komen te zien: de vier Beatles die achter elkaar over een zebrapad voor de Abbey Road Studios lopen. Een kind kon de was doen.

Veel tijd was er niet. Macmillan moest de plaat hebben geschoten in tien minuten. Enige moeilijkheid: hij moest zich op de ochtend van de achtste augustus staande zien te houden op een keukentrapje. En terwijl een lokale agent het verkeer tegenhield, drukte hij zes keer met succes af. Dat hij een iconische foto had gemaakt was eigenlijk meteen al wel duidelijk. Maar dat de plaat zóveel reacties zou oproepen…

Dat zat ‘m vooral in het feit een Amerikaanse krant kort voor het uitkomen van Abbey Road geruchten publiceerde als zou McCartney om het leven zijn gekomen bij een verkeersongeluk. Om het succes van de Beatles te laten voortduren, zou een dubbelganger, ene William Campbell, zijn plaats hebben genomen. Conspiracy-gekkies voerden de Abbey Road-hoes aan als ultiem bewijs.

Zo liep McCartney uit de pas met de overige drie. Zijn ogen waren dicht. Hij droeg als enige geen schoenen. Hij had een sigaret in z’n rechterhand (terwijl hij links was). De nummerplaat van de geparkeerde Kever was 28 IF (hij zou 28 zijn geweest if he lived). Ook de volgorde leek een aanwijzing: Lennon, in het wit, stelde Jezus voor. Starr, in het zwart, was de begrafenisondernemer. En Harrison, in jeans, de grafdelver. Bovendien meenden velen Lennon I Burried Paul te horen zeggen op Strawberry Fields Forever.

Tegenwoordig is er eigenlijk niemand meer die gelooft dat Paul McCartney in 1967 inderdaad is overleden in een auto-ongeluk. Want dat William Campbell behalve een look-a-like ook nog ‘ns een briljante songwriter kon zijn, zou wel heel toevallig zijn.

Plaats: Nou Camp, Barcelona, Spanje | Datum: 13 juni, 1982 | Op de foto: Diego Maradona namens Argentinië en Ludo Coeck, Maurits De Schrijver, Franky Vercauteren, Luc Millecamps, Erwin Vandenbergh en Guy Vandersmissen namens België. | Fotograaf: Steve Powell

De foto van Steve Powell stond jarenlang model voor de suprematie van Diego Armando Maradona. Ga maar na: Maradona, met de bal losjes aan de voet, tegenover zes angstig kijkende Belgen. Bang voor wat de GOAT nu weer zou laten zien.

Wat meehielp aan de iconische waarde van de foto: velen dachten (denken) dat de foto werd gemaakt in de halve finale van het WK 1986 in Mexico. Toen verkeerde de Argentijnse nummer 10 op de absolute toppen van zijn kunnen, en werd de Belgen door een weergaloze Maradona hoogspersoonlijk (twee fraaie treffers) de weg naar de finale versperd.

Edoch, de foto stamt niet uit 1986, maar uit 1982, toen België en Argentinië op het WK in Spanje in Nou Camp de openingswedstrijd van het WK mochten spelen. Argentinië noch Maradona was in bloedvorm die dag (verre van, zelfs) en de Belgen gingen dankzij een treffer van Erwin VandenBergh zelfs met de zege aan de haal (1-0).

Maar dat doet toch niets af aan de foto? Toch wel. De foto werd gemaakt op het moment dat Osvaldo Ardiles namens Argentinië een vrije trap kort nam op Maradona, die zich ter hoogte van het Belgische muurtje ophield. Het moment van afdrukken toont de aanname van Maradona, en het Belgische muurtje dat uiteen valt. Een seconde later zal Pluisje de bal lullig op het hoofd van een tegenstander lepelen.

Inderdaad, soms verpest teveel kennis meer dan je lief is.

Plaats: De Maan | Datum: 20 juli, 1969 | Op de foto: Edwin ‘Buzz’ Aldrin | Fotograaf: Neil Armstrong

Vele foto’s gemaakt op de maan zijn wereldvermaard geworden. Er is er echter maar één, die van Buzz Aldrin, gemaakt door Neil Armstrong, die ze allemaal verslaat qua bekendheid. De redenen: de foto is akelig scherp, in het reflecterende masker zijn zowel fotograaf Armstrong als de maanlander zichtbaar, én de foto werd de cover van een speciale editie van Life magazine: To the Moon and Back.

Maar met het verstrijken der jaren, en zeker na de opkomst van het internet, nam de twijfel toe of we wel daadwerkelijk op de maan waren geweest. Ná de moord op Kennedy, en misschien nog net vóór 9/11, is de landing op de maan wellicht de meest onderzochte/betwijfelde conspiracy theory.

Een korte bloemlezing die de twijfelaars aangrijpen:

De foto’s zouden van té hoge kwaliteit zijn. Er zijn geen sterren zichtbaar. Kleuren en schaduwen zouden niet consistent zijn. Achtergronden op foto’s, mijlen van elkaar genomen, zouden dezelfde zijn. Er zouden veel te veel foto’s zijn genomen. Op veel foto’s lijkt het alsof er een spotlight gebruikt is. De geplante vlag lijkt te wapperen, hoewel er geen wind staat op de maan. De voetafdrukken lijken te duidelijk, voor een ondergrond zonder vocht. De vertraging in communicatie tussen aarde en maan zou meer dan twee seconden moeten bedragen.

NASA, en mensen die wat nuchterder in het leven staan dan de gemiddelde conspiracy theorist, slaagden er over het algemeen prima in om alle claims te weerleggen. Toch wees een enquete in 2013 uit dat zeven procent van de Amerikanen oprecht gelooft dat NASA de Apollo 11 missie in scene heeft gezet.

Plaats: Plein van de Hemelse Vrede, Peking, China | Datum: 5 juni, 1989 | Op de foto: onbekend gebleven demonstrant, ‘Tank Man’ | Fotograaf: Jeff Widener

Wie, zeker geboren voor 1975, herinnert zich de beelden niet? De kleine man die, met plastic boodschappentassen in de handen, in z’n eentje weerstand leek te bieden aan de tanks die dreigend het Plein van de Hemelse Vrede in Peking oprolden. Tank Man, zoals de altijd onbekend gebleven man werd gedoopt, wilde van geen wijken weten. Hij bleef de bewegingen van de voorste tank volgen toen die hem probeerde te passeren. Hij klom zelfs even op de tank.

Fotograaf Jeff Widener zag het tafereel vanaf zijn balkon van de vijfde verdieping van het Beijing Hotel, dat uitkeek op het plein. Het was de dag na het bloedbad op het Plein, toen het Chinese leger pro-democratie demonstranten van het plein veegde. Widener was door Associated Press gestuurd om verslag te doen van de nasleep.

Los van het maken van iconische beelden als Tank Man, konden Widener en zijn collega’s in een totalitair geleide staat als China destijds niet. Ze moesten het doen met de sporadische eigen waarnemingen die hen werden gegund. En die waren, in 1989, dat er tijdens het bloedbad tussen de enkele honderden en 2700 demonstranten waren omgekomen. Op 30 juni 1989 maakte Pekings burgemeester Chen Xitong officieel bekend dat er tweehonderd mensen waren omgekomen, en drieduizend burgers gewond waren geraakt.

Fake News, zou Donald Trump zeggen. Een hoge Chinese officieel maakte, op basis van documenten, in november 2017 bekend dat er destijds minstens tienduizend demonstraten het leven moeten hebben verloren.

Minstens tienduizend. Laat dat ‘ns even op je inwerken. Het maakt de foto van Tank Man alleen nog maar iconischer.

Plaats: de Rijksdag, Berlijn, Duitsland | Datum: 2 mei, 1945 | Op de foto: Alexei Kovalyov en Abdulhakim Ismailov  | Fotograaf: Yevgeny Khaldei

Tussen 20 april en 2 mei van 1945 kon je nog maar beter even wegblijven uit Berlijn. De oorlog leek wel zo’n beetje beslist, maar de hoofdstad van Nazi-Duitsland wilde nog even van geen wijken weten. Gedurende die twee weken, verloren nog zo’n 200.000 soldaten, zowel Duitse als Sovjetrussische, het leven.

Op 30 april leek de tijd dan toch gestreden. Vond ook Adolf Hitler, die die dag in z’n bunker samen met Eva Braun zelfmoord pleegde. Het Rode Leger meende ook dat de buit binnen was, en vandaar dat er een Sovjetvlag op het dak van de Rijksdag – hét symbool van Nazi-Duitsland – werd geplaatst. De druk vanuit Moskou om de Sovjetvlag nog voor de eerste mei – de Dag van de Arbeid – te hijsen, was groot.

Het rode dundoek bleef echter maar een paar uur hangen. De strijd was kennelijk toch nog niet helemaal voorbij, en enkele Duitse verdedigers haalden de hamer-en-sikkel weer naar beneden.

Een paar dagen later, op 2 mei, was het pleit dan eindelijk beslecht. Fotograaf Khaldei liep met een Sovjetvlag en een camera onder zijn arm bij de Rijksdag, om de ultieme overwinningsfoto te maken. In scene gezet? Och, in feite had de ceremonie toch al een paar dagen eerder plaats gevonden? Dus in hoeverre werd de waarheid nu geweld aangedaan?

Hij plukte twee Sovjetsoldaten – de pas achttienjarige Alexei Kovalyov uit Kiev en sergeant Abdulhakim Ismailov uit Dagestan – van de straat en nam hen mee naar het dak van de Reichstag. Klik: historie was voor de eeuwigheid vastgelegd.

Voor de foto op 13 mei 1945 werd gepubliceerd in het Russische Ogonyok magazine, werd er op de achtergrond nog wel even wat rook toegevoegd – voor het dramatisch effect. Ook werd één van de twee horloges van Ismailov weggegumd. De Sovjets onbedoeld afschilderen als plunderaars, wilde Khaldei nou ook weer niet. •

Deel 2 van  ‘Niets is wat ’t lijkt – iconische foto’s met een luchtje’ is hier te lezen.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Reuze makkelijk, via bijvoorbeeld iDEAL. Bedankt alvast!

Mijn gekozen waardering € -
Back To Top