skip to Main Content
Est. JUNI 2015
Niets Is Wat ’t Lijkt – Iconische Foto’s Met Een Luchtje (deel 2)

Niets is wat ’t lijkt – iconische foto’s met een luchtje (deel 2)

Pics, or it didn’t happen! Alsof foto’s het ultieme bewijs vormen of iets al dan niet daadwerkelijk is gebeurd. Want maar al te vaak blijkt de waarheid toch nét iets genuanceerder. Of juist gecompliceerder. Of zelfs honderdtachtig graden anders. Kortom: foto’s met een dubbele bodem.

Plaats: Central Maine Youth Center, Lewiston, ME, USA | Datum: 25 mei, 1965 | Op de foto: Muhammad Ali en Sonny Liston | Fotograaf: Neil Leifer

De foto van Sports Illustrated’s Neil Leifer geldt voor velen als dé sportfoto van de eeuw. Het is bovendien dé personificatie van Muhammad The Greatest Ali. Goed, wat belangrijk is op zo’n moment dat je op het juiste moment op de goede plaats bent. “Maar minstens even belangrijk”, aldus Leifer, “is het feit dat ik niet miste.”

En zo is ‘t. Leifer had z’n camera op scherp staan toen de 23-jarige Ali de 34-jarige Liston, op 1 minuut en 44 seconden in de eerste ronde, vol op de kin raakte. Liston ging neer, Ali boog over hem heen, en Leifer drukte af. “Get up and fight, sucker!” De perfecte belichting en de walmen van sigarenrook deden de rest.

Maar onmiddellijk na het gevecht stak er boegeroep op. Fix! Fix!, werd er geroepen. Net zoals een eerder gevecht tussen de twee, in 1964, waren er geruchten dat het gevecht doorgestoken kaart was geweest. Gefixed, op instigatie van de maffia.

Documenten die in 2014 op basis van de Freedom of Information Act openbaar werden, lieten lezen dat de FBI sterke aanwijzingen had dat ene Rash Resnick de eerste wedstrijd moedwillig had beïnvloed. Resnick was een figuur uit Las Vegas, met banden met zowel Liston – een ex-gedetineerde – als de georganiseerde misdaad. Overigens bleek uit de documenten niet dat ook Ali in het complot zou zitten, of dat hij er überhaupt iets wist.

Dit artikel lees je gratis. Als het bevalt kun je onderaan een kleine bijdrage doen, zodat ik dit soort artikelen kan blijven schrijven

Sceptici noemden Ali’s KO-stoot the phanton punch, de spooksoot. Ali zelf noemde het the anchor punch. George Chuvalo, een Canadese bokser, klom onmiddellijk door de touwen, gaf Ali een duw, en riep: Fix! “De ogen van Liston schoten van links naar rechts”, liet hij later weten. “Zo kijk je niet als je écht bent geraakt. Dan rollen je ogen naar boven.”

Of de stoot van The Greatest daadwerkelijk een genuine knockout punch was, is nooit helemaal opgehelderd.

Plaats: World Trade Center, New York City, NY | Datum: 11 september, 2001 | Op de foto: Johnathan Briley (waarschijnlijk) | Fotograaf: Richard Drew

Eén van de meest gepubliceerde foto’s onmiddellijk na de gebeurtenissen op 9/11, was die van The Falling Man. Het was de bloedstollende foto van één van de vele mensen die het instorten van de North Tower van het World Trade Center niet wilden afwachten, en hun dood tegemoet sprongen. De kritiek die loskwam na het publiceren van de foto, was echter hevig. Vandaar dat de foto bijna overal weer offline werd gehaald.

Totdat Esquire magazine de foto, gemaakt door Richard Drew, in 2003 weer publiceerde. De vraag die ze daarbij stelden was: wie was toch deze Jumping Man?

Vermoed werd dat de man was gesprongen van boven de plek waar een vliegtuig zich in het gebouw had geboord. Gebaseerd op zijn kleding zou het heel goed een werknemer van restaurant Windows of the World geweest kunnen zijn. Dat restaurant verloor al z’n 79 werknemers bij de aanslagen. De springer was bovendien lichtgetint, en had een ringbaardje.

Aanvankelijk werd gedacht aan Norberto Hernandez, die in Windows werkte. Zowel zijn broer als zuster herkenden hem. Op zijn begrafenis werd de foto ook aan Hernandez’ oudste dochter getoond. “That piece of shit is not my father”, zei zij echter boos. Haar was eerder verteld dat haar vader naar de hel zou gaan omdat hij zelfmoord had gepleegd.

Punt was echter dat de Jumping Man onder zijn witte restaurant-jasje een oranje shirt droeg. Hernandez droeg altijd groen. Volgens zijn vrouw had hij niet eens een oranje shirt. Iemand die wél vaak oranje shirts droeg, was Jonathan Briley. Briley was een lichtgetinte Afro-American, met een ringbaardje en kort haar. Z’n broer herkende hem meteen aan z’n schoenen.

In zowel het Esquire-artikel als in de gelijknamige documentaire, wordt aangenomen dat Jonathan Briley de Jumping Man is. Briley was geluidstechnicus in Windows, 43 jaar, woonachtig in Mt. Vernon NY, en een broer van Alex Briley, één van de originele leden van de Village People. “Dat is Jonathan”, zei z’n zus Gwendolyn bij het zien van de foto meteen.

Plaats: Wembley Stadium, London, England | Datum: 30 juli, 1966 | Op de foto: Roger Hunt, Hans Tilkowski en Wolfgang Weber | Fotograaf: onbekend

De foto van de Phantom Goal van Geoff Hurst in de finale van 1966, is wellicht – samen met de Hand of God van Maradona – de meest controversiële foto in de geschiedenis van het WK voetbal. Het is de foto van de tweede goal van Hurst in de finale, de derde van Engeland, en wellicht de beslissende treffer die het thuisland z’n eerste (en enige) wereldtitel bezorgde. Alleen: de bal ging nooit in z’n geheel over de lijn.

De finale van 1966 was een spannende. West-Duitsland nam de leiding via Helmut Haller, Geoff Hurst maakte gelijk. Na de pauze leek Martin Peters het thuisland de titel te bezorgen, totdat West-Duitsland in de laatste minuut via een doelpunt van Wolfgang Weber toch nog gelijk maakte. Verlenging dus.

De 3-2 van Hurst, in de 101ste minuut, zorgt tot op heden voor controverse. De bal caramboleerde via de onderkant van de lat het veld weer in. De Zwitserse scheidsrechter Gottfried Dienst had het niet waar kunnen nemen, maar zijn grensrechter Tofik Bahramov beweerde dat hij het wél gezien had. Geldig doelpunt, oordeelde hij. Het leverde Bahramov een heldenstatus op in zowel Engeland als in zijn vaderland Azerbeidzjan.

Wetenschappers van Oxford University deden later onderzoek, en kwamen tot de conclusie dat de bal nooit over de lijn was geweest. Pas als de bal zes centimeter verder zou zijn gestuit, was er sprake geweest van een treffer. Filmbeelden van een toeschouwers, gezeten ter hoogte van de doellijn, lijken die uitkomst te staven. Sky Sports deed met behulp van moderne technologie het onderzoek in 2016 nog eens dunnetjes over, en concludeerde dat er in 1966 wel degelijk sprake was geweest van een geldig doelpunt.

Tja. Gelukkig scoorde Hurst in de 120ste minuut nóg een keer voor de Engelsen, zodat het spookdoelpunt in ieder geval niet als het allesbeslissende doelpunt de geschiedenis inging.

Plaats: Rode Plein, Moskou, Sovjetunie | Datum: 2 juni, 1988 | Op de foto: (onder anderen) Ronald Reagan, Mikhail Gorbatsjov en (misschien) Vladimir Putin | Fotograaf: Peter Souza

Dat was me wat, de topontmoeting tussen Amerika’s Donald Trump en Ruslands Vladimir Putin onlangs. De Amerikaan zou zich als het schoothondje van de Rus hebben gedragen, vonden critici. Hij had meer vertrouwen in Putins blauwe ogen, dan in z’n eigen veiligheidsdiensten. En dus kwam opeens weer de (gefotoshopte) foto van Barack Obama met Putin voorbij, waarbij de laatste de eerste aan de stropdas trekt.

Ook dook de foto uit 1988, gemaakt door Obama’s officiële fotograaf Peter Souza, weer op. Die foto toont toenmalige president Ronald Reagan, die op het Rode Plein in Moskou handen schudt met een klein jongetje. Achter hem, uitgedost als een ogenschijnlijk argeloze toerist-met-camera-om-de-nek, lijkt niemand minder dan Vladimir Putin te staan.

In de loop der jaren zijn er tallozen ‘kenners’ geweest die beweerden dat het Putin helemaal niet kon zijn. Hij leek er sowieso niet op. Zijn haar was in die tijd al veel dunner. Hij was bovendien niet zo slank als de man op de foto. Putin was op dat moment in de DDR gedetacheerd als middelgerankte KGB-spion, waar hij volgens de overlevering vier liter bier per week dronk. Ook de Russen zelf ontkenden dat het Putin betrof.

Peter Souza, jarenlang hoffotograaf van het Witte Huis, houdt echter bij hoog en laag vol dat het wel degelijk Vladimir Putin is die op zijn foto staat. “Het wemelde op het Rode Plein van de KGB’ers, die dag”, aldus Souza. “Ook al die zogenaamde toeristen waren van de KGB. Ze stelden Reagan allerlei vragen over mensenrechten in de VS. Een één van hen was dus Putin, zonder twijfel. Dat is mij later bevestigd.”

Plaats: Municipal Building, Dallas, TX, USA | Datum: 24 november, 1963 | Op de foto: (onder anderen) Jim Leavelle, LC Graves, Lee Harvy Oswald en Jack Ruby. Fotograaf: Bob Jackson

Jack Ruby was een in Chicago geboren orthodoxe Jood met Poolse roots. Vlak na de tweede wereldoorlog was hij naar Dallas verhuisd, waar hij verschillende nachtclubs bestierde. Van kindsbeen af was hij regelmatig met justitie in aanraking geweest. Om ernstige vergrijpen ging het echter nooit. De politie in Dallas had hem weliswaar op de korrel voor illegale prostitutie, maar er een vinger achter krijgen konden ze nooit.

Wie niet beter zou weten zou, zeker zonder de kennis van nu, bij het zien van de foto van Jack Ruby die Lee Harvey Oswald neerschiet simpel kunnen denken: da’s een gekrenkte man die wraak neemt voor de moord op zijn geliefde president. Niet meer en niet minder.

Geluk bij een ongeluk voor fotograaf Bob Jackson, die nog altijd de pé inhad over het feit dat hij net een rolletje had volgeschoten toen Kennedy was vermoord en dus geen film in zijn toestel had. Nu had hij op precies het juiste moment geknipt. “Ik zag vanuit m’n ooghoeken iets bewegen, en hoorde You Son of a Bitch!” Op dat moment drukte hij af: het van pijn verwrongen gezicht van Oswald leverde hem de Pulitzer Prize én wereldfaam op.

Nadat er meer en meer twijfels rezen over de officiële lezing van de moord op president John F. Kennedy (Oswald was de schutter, en hij handelde alleen) werd er ook immer meer getwijfeld aan de motieven van Ruby. Want als er iémand opening van zaken had kunnen geven over de moord, dan was het natuurlijk verdachte Lee Harvey Oswald. Maar die was dus, door Ruby, voor eeuwig het zwijgen opgelegd. How convenient.

Ruby werd aanvankelijk ter dood veroordeeld wegens moord, maar die veroordeling werd later teruggedraaid. Terwijl zijn retrial nog liep, overleed hij aan de gevolgen van een longembolie in 1967. Voor zijn dood had hij regelmatig gevraagd te mogen praten met de Warren Commissie, die de moord op JFK onderzocht. Hij wilde echter alleen getuigen in Washington DC, omdat hij in Dallas “zijn leven niet zeker was”. Maar de Warren Commissie kon aan die wens niet voldoen.

Plaats: Chapel Hill, North Carolina, USA | Datum: 27 mei, 1984 | Op de foto: Michael Jordan | Fotograaf: Co Rentmeester

In de zomer van 1984 fotografeerde de Nederlandse Co Rentmeester misschien wel het beroemdste silhouet ooit. Voor het blad Life Magazine fotografeerde hij North Carolina-student Michael Jordan, al zwevend met de benen gespreid, als een balletdanser, richting de basket. De foto, die Jumpman werd genoemd, werd gemaakt bij wijze van voorbeschouwing op de Olympische Spelen in Los Angeles.

Na de publicatie werd Rentmeester benaderd door Nike. Peter Moore, die de eerste Air Jordans ontwierp, betaalde $150 voor het tijdelijke gebruik van de negatieven van de shoot. Nike besloot daarop tot een remake van de foto, waarbij Jordan, met de skyline van Chicago als achtergrond, ook beide armen gespreid houdt.

Rentmeester dreigde met een rechtzaak, waarna hij $15.000 kreeg. Ook stond hij Nike toes het Jumpman-logo, dat gebaseerd was op zijn foto, voor de duur van twee jaar te gebruiken op posters en billboards.

Nadat die termijn verstreken was, ging Nike echter vrolijk verder met het gebruik van het logo. Sterker nog: in 1987 werd het Jordan Brand logo gecreëerd, en Nike heeft het sindsdien in gebruik. Wereldwijd hebben producten voorzien van het logo de sportartikelenfabrikant een slordige 3,2 miljard dollar op geleverd.

Daar wilde Rentmeester natuurlijk ook wel een graantje van meepikken, en dus besloot hij Nike in 2015 daadwerkelijk voor het gerecht te dagen. Zonder succes. De copyright-wetgeving beschermt niet het idee an sich, oordeelde de rechter, maar alleen de expressie van dat idee. Met andere woorden: het basisidee van het logo mag dan weliswaar door Rentmeester zijn bedacht; doordat Nike het logo direct baseerde op een zelf gemaakte foto, heeft Rentmeester nergens recht op.

Plaats: Situation Room, White House, Washington DC, USA | Datum: 1 mei, 2011 | | Op de foto: (onder anderen) Joe Biden, Barack Obama, Brad Webb en Hillary Rodham Clinton | Fotograaf: Peter Souza

Wéér een foto van Peter Souza, die ook al de Putin-Reagan foto had gemaakt. Dit keer hield de hoffotograaf van het Witte Huis zich op in de Situation Room van het Witte Huis, waar de aanwezigen Operation Neptune Spear aan het volgen waren. “Dit moet ik zien”, zou Barack Obama bij binnenkomst hebben gezegd.

Toen de foto naar buiten werd gebracht, deden meteen de spannendste verhalen de ronde. De aanwezigen zouden, via de bodycams van de Navy SEALs, live getuige zijn geweest van het opsporen en doodschieten van Osama Bin Laden. De foto zou, volgens onder andere de Daily Mail, gemaakt zijn op exact het moment dat Bin Laden werd gedood. De strakke blik van Obama, en de verschrikte pose van Clinton, leken dat te bevestigen.

De waarheid, althans volgens Clinton naderhand, bleek iets minder spannend. “Op het moment dat de SEALs naar binnen gingen, hoorden we niks. De communicatie was even weg. Wat je ziet is dat iedereen kalm en op z’n hoede blijft, voor hetgeen er zou gaan gebeuren.” •

 

Deel 1 van  ‘Niets is wat ’t lijkt – iconische foto’s met een luchtje’ is hier te lezen.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Reuze makkelijk, via bijvoorbeeld iDEAL. Bedankt alvast!

Mijn gekozen waardering € -
Back To Top