Waar is het lichaam van Michael de Vrieze? ‘De moordenaar kan nooit in zijn eentje hebben gehandeld’

Justitie dacht de zaak in kannen en kruiken te hebben. Huisgenoot Cafer G. zat achter de vermissing van (en de moord op) Michael de Vrieze (45) in 2010, dat kon niet missen. Oók de rechter was in 2013 overtuigd en veroordeelde G. tot twaalf jaar cel wegens doodslag.

Vier jaar later was alles anders. In hoger beroep maakte het gerechtshof in Leeuwarden op 27 december 2017 gehakt van het Groningse vonnis. G. werd door het hof op alle fronten vrijgesproken, waarna zijn advocaat Jacques Taekema er voor hem bovendien nog een significante schadevergoeding uitsleepte.

Het OM dreigde nog even in cassatie te gaan, maar zag daar tenslotte toch maar van af. Waardoor de ‘(Schaak)moordzaak zonder lijk’ tot op de dag van vandaag onopgelost blijft, en dus een cold case.

Wie was Michael de Vrieze?

Wie was deze Michael de Vrieze? Volgens het signalement van de politie heeft ‘Michael een fors postuur, een linkeroog dat een beetje scheef naar beneden hangt en draagt een bril’. De Vrieze heeft twee hobby’s: hij is een fervent schaker en waagt bovendien regelmatig een gokje in het casino.

De 45-jarige Fries heeft twee adressen. Hij heeft een woning in de Toutenburgstraat in Burum, net over de grens met Friesland, waar hij woont met zijn kat. Daarnaast zit hij enkele dagen per week in de Jupiterstraat in Stad. Daar woont hij samen met een oudere Turkse vrouw, die hij al jaren kent. ‘Michael woonde ook in Friesland, maar hij zat de meeste tijd bij mij’, verklaart de vrouw tegenover de politie.

 

De vrouw verleent in de Jupiterstraat sinds enige tijd bovendien onderdak aan een illegaal in Nederland verblijvende Turk, die luistert naar de naam Cafer G. Deze noemt haar ‘tante’, al blijft onduidelijk wat de relatie tussen G. en de vrouw precies is.

Voor zover ik weet moest Michael eigenlijk niks van Cafer G. hebben

‘Voor zover ik weet moest Michael eigenlijk niks van G. hebben. Hij was hem daar liever kwijt dan rijk’, zegt Leffert Nicolai. Nicolai is een schaakvriend van Michael de Vrieze. Schaken doen ze beiden bij schaakclub De Twee Kastelen in Buitenpost. Volgens het politiedossier heeft De Vrieze buiten het schaken om eigenlijk maar weinig vrienden.

Hart voor de club

Nicolai: ‘Michael was iemand met hart voor onze club, daar deed-ie heel veel voor. Hij was een warme man, schaken was zijn leven. Hij gaf ook schaakles aan de kinderen hier. Zelf was hij ook een goede schaker. Geen meester of grootmeester, maar voor amateurbegrippen een hele goede schaker, met een rating van zo’n 2100. Hoofdklasseniveau. Clubavonden sloeg hij zelden over.’

Zijn schaakvrienden weten eigenlijk weinig van het leven dat hij in Groningen leidt. Nicolai: ‘Hij leek wel een beetje een dubbelleven te leiden. Hij kwam één keer met zijn vriendin bij een barbecue die we hadden bij de club. Toen zag-ie er ook heel anders uit dan wat wij gewend waren: hij had een hoedje op en was wat sjofel gekleed. Ik vond het wel leuk om die andere kant van hem ook een keer te zien.’

Beiden werkzoekende

Zowel Leffert Nicolai als Michael de Vrieze zit in april 2010 even zonder werk. De Vrieze heeft op 9 april nog een sollicitatie bij Philips de deur uitgedaan. Nicolai: ‘Ik zat in de ICT, maar wilde wel eens wat anders. En omdat Michael ook wel eens meeging met een vriend die beroepsschilder was, had ik hem voorgesteld om samen een schildersbedrijfje te beginnen. Daar zouden we het een week later over gaan hebben.’

 

Nicolai ziet zijn schaakvriend voor de laatste keer op 10 april, als schaakclub De Twee Kastelen (DTK) in het Kalverdijkje in Leeuwarden de laatste wedstrijd van het seizoen speelt. Dat verloopt crescendo: DTK wordt die zaterdag kampioen van de hoofdklasse van de Friese schaakbond. ‘Die foto van Michael die je later overal terugzag, die heb ik daar gemaakt. Heel gek, maar op het moment dat ik afdrukte, overkwam me daarbij een vreemd gevoel, alsof dat moment en die foto nog een bepaalde betekenis zouden gaan krijgen’, zegt Nicolai.

Het succesvol afgesloten schaakseizoen en het kampioenschap worden later die avond gevierd bij de plaatselijke chinees in Buitenpost. Ook Michael de Vrieze is daar van de partij.

Van de aardbodem verdwenen

Het is de laatste keer dat zijn schaakvrienden iets van hem vernemen, want de 45-jarige Fries lijkt vanaf dan van de aardbodem verdwenen. Hij komt niet opdagen op enkele schaakavonden en slaat bovendien zonder tegenbericht een schaakles over. Ook bij zijn dementerende vader in Ter Apel, die hij om de twee weken bezoekt, verschijnt hij niet. Op telefoontjes en sms’jes reageert hij evenmin.

Toen Michael ook een tweede clubavond miste, gingen alle alarmbellen af

Eigenlijk, zegt schaakvriend Nicolai, had de vermissing van De Vrieze al een week eerder opgemerkt kunnen worden. ‘Maar zijn vader lag slecht’, zegt hij, ‘en Michael had tegen mij gezegd: als ik er een avond niet ben en me niet heb afgemeld, dan ben ik waarschijnlijk bij m’n vader. Toen hij de vrijdag daarop voor het eerst niet verscheen, dachten we dus dat dat het was. Tot-ie een clubavond later opnieuw verstek liet gaan. Toen gingen alle alarmbellen af en hebben we de politie gewaarschuwd.’

Michael de Vrieze is al twee weken niet gezien, als de politie op 24 april (eindelijk) poolshoogte neemt aan de Toutenburgstraat in Burum. Daar treffen ze op de deurmat een stapel post en een sterk vermagerde kat aan. Hier heeft De Vrieze z’n gezicht dus al een tijdje niet meer laten zien, zoveel is duidelijk. Maar ook in Stad is hij niet, ontdekt de politie als ze in de Jupiterstraat gaan buurten.

Onderzoek wijst uit dat De Vrieze op de avond van de 10de april nog heeft gemaild met een vriend. En op de avond van 11 april heeft hij in het Fairplay Casino aan de Boumaboulevard nog 50 euro gepind. Afgaande op zijn telefoongegevens was hij de hele avond in het casino. Het is het laatste teken van leven van Michael de Vrieze geweest.

Geflitst bij Noordhorn

Als het onderzoek naar de vermissing van De Vrieze wordt opgestart, ontdekt de politie iets geks. De blauwe Ford Escort Clipper met het kenteken PZ-DB-73 van De Vrieze blijkt op 12 april, dus een dag nadat hij voor het laatst is gezien, te zijn geflitst op de N355 bij Noordhorn. De Clipper spuit voorbij de snelheidscamera die daar langs de weg staat. Bij nadere inspectie van die camera, blijkt dat het niet Michael de Vrieze is die achter het stuur zit. Maar wie dan wel?

Ook blijkt dat er kort na zijn verdwijning in de binnenstad van Groningen diverse malen vergeefs is geprobeerd te pinnen met de bankpas van De Vrieze. Gebeurde dat door dezelfde man die ook op de N355 werd geflitst? De politie denkt van wel. Die is er inmiddels van overtuigd dat Cafer G. meer moet weten van de verdwijning (en dood?) van De Vrieze. Op 19 april wordt De Vrieze’s Clipper overigens onbeheerd aangetroffen op de Wenckebachlaan in Stad.

Langdurig ingelogd op de pc

De politie heeft echter ontdekt dat G. in de woning van De Vrieze langdurig op diens computer was ingelogd, waarschijnlijk om (een) pincode(s) aan te vragen voor De Vrieze’s bankpas en creditcard. De politie meent bovendien dat G. degene was die meerdere malen heeft gepind met de pas van De Vrieze. Dat heeft hij zelfs vanuit Turkije nog vele keren gedaan.

En dan is er nog G.’s broer Salim, die door Cafer was beschuldigd van vrouwenhandel. Op zijn beurt verklaart Salim over Cafer, volgens misdaadjournalist Mick van Wely: ‘Ik denk dat Cafer Michael heeft vermoord. Of met een mes of met een knuppel.’

Van Wely bracht ook verhalen naar buiten als zou De Vrieze samen met G. wel eens in drugs zou kunnen hebben gehandeld. Schaakvriend Nicolai ziet dat totaal niet voor zich. ‘Want dat past zó niet bij hem.’ Nicolai kan zich evenmin voorstellen dat de moordenaar in zijn eentje heeft gehandeld. ‘Om Michael om te leggen, daar was echt wel wat voor nodig’, zegt hij. ‘Want geloof me: Michael was beresterk.’

Er is louter sprake van indirect bewijs. Drie keer nul blijft nul

Maar waar is het lichaam?

Maar waar is (het lichaam van) Michael de Vrieze? Op die prangende vraag komt nog altijd geen antwoord. Als de zaak in januari 2013 dient voor de rechtbank, is De Vrieze twee maanden officieel dood: de rechtbank in Den Haag komt op 19 november 2012 met de verklaring van zijn overlijden.

 

Volgens de rechter in Groningen is Cafer G. schuldig aan de dood van De Vrieze. De Turk moet twaalf jaar de gevangenis in wegens doodslag. Vooral ook het gegeven dat hij het lichaam van De Vrieze heeft laten verdwijnen, wordt hem zwaar aangewreven. ‘Hij heeft daarmee de familie en vrienden de mogelijkheid ontnomen om op waardige wijze afscheid te nemen van het slachtoffer’, aldus de rechtbank.

G.’s toenmalige raadsman Arthur Scholtmeijer snapt niks van de uitspraak: ‘Er is louter sprake van indirect bewijs. Het feit dat hij in het bezit was van het bankpasje en de auto van De Vrieze, wil natuurlijk nog niet zeggen dat mijn cliënt hem ook heeft vermoord. Drie keer nul blijft nul.’

 

Nieuw onderzoek door het NFI

G.’s nieuwe advocaat Jacques Taekema laat het er niet bij zitten. In de aanloop naar het hoger beroep laat hij een deskundige van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) opnieuw onderzoek doen naar het in de Jupiterstraat gevonden bloedspoor. Die deskundige komt tot een opzienbarende conclusie. Er blijkt in het appartement helemáál niet zoveel bloed te zijn gevonden, zegt hij. In ieder geval te weinig om de conclusie ‘moord’ of ‘geweldsmisdrijf’ te rechtvaardigen.

Volgens het NFI is er maar een bodempje van een borrelglas aan bloed gevonden

‘Volgens de rechtbank was er sprake van ernstig bloedverlies’, verklaart G’s advocaat Jacques Taekema. ‘Maar het Nederlands Forensisch Instituut heeft vastgesteld dat het slechts ging om een bodempje van een borrelglas.’

Als de zaak in 2017 eindelijk in hoger beroep wordt behandeld, is G. daarbij niet aanwezig. Hij zit dan al lang en breed in Istanboel, nadat hij door de Nederlandse justitie als ongewenste vreemdeling (met een veroordeling op zak) het land is uitgezet. Speelt dat mee in de beslissing van het gerechtshof? Wie zal het zeggen, maar G. wordt tot verrassing van velen definitief vrijgesproken door het hof.

Het OM gaat onmiddellijk in cassatie bij de Hoge raad, maar trekt niet veel later z’n keutel in. Reden: de kans op succes is klein.

(Bijna) alleen maar verliezers

En zo blijft de ‘Moord zonder lijk’ een zaak met alleen maar verliezers. Dat is te zeggen: G’s advocaat Taekema viert een succesje doordat hij zijn cliënt heeft weten vrij te krijgen.

Bovendien laat Taekema in mei 2018 weten dat hij namens Cafer G. van de Nederlandse staat een schadevergoeding zal gaan eisen. ‘Dan moet je denken aan een bedrag van tonnen en niet aan enkele duizenden euro’s’, laat Taekema weten. G. zat in Moskou immers onder erbarmelijke omstandigheden drie maanden vast in een cel met zeven medegedetineerden (‘Dat was geen pretje voor hem’), en in Nederland vervolgens nog eens meer dan duizend dagen.

Of er daadwerkelijk een schadeclaim is geweest, hoe hoog die precies was en of die in z’n geheel is uitgekeerd? Uit oogpunt van privacy kan Taekema daar niet tot in detail op ingaan, antwoordt hij desgevraagd. ‘Er is een verzoek ingediend, dat voor een aanzienlijk deel werd toegewezen.’

De (Schaak)moordzaak zonder Lijk heeft door een vrijspraak niettemin een nieuw stempel gekregen: onopgelost. ‘We hebben inderdaad nooit afscheid kunnen nemen van Michael’, zegt schaakvriend Leffert Nicolai, ‘maar tijd heelt alle wonden. Ik heb zes jaar geleden ook mijn dochter verloren, en aan haar denk ik nog iedere dag, maar dat heb ik met Michael niet meer. Zijn dood was een enorme klap, voor mij en voor onze hele club, maar slijten doet het wel.’

Dit verhaal verscheen eerder op RTVNoord.nl.