Woensdag Gehaktdag: hoe Richard Klinkhamer zijn vrouw Hannie vermoordde en er een boek over schreef

Op 30 januari 1991, in een tijd dat vrouwenmoord bij ons nog geen femicide heette, wordt Hannelore Godfrinon door haar man Richard Klinkhamer doodgeslagen met een breekijzer. De oud-legionair en schrijver begraaft haar in de achtertuin van hun woning in Ganzedijk, waar ze pas negen jaar later wordt gevonden. Hij schreef er een omstreden boek over: Woensdag Gehaktdag. 

3 februari 2000. In de tuin achter het boerderijtje aan de G. Gernaatweg, tussen Ganzedijk en Hongerige Wolf, wordt hard gewerkt. De bewoners, die er sinds een jaar of wat wonen, hebben een loonbedrijf ingehuurd om met behulp van een serieuze graafmachine de tuin om te spitten.

Op de plek waar ooit het schuurtje van de vorige bewoners heeft gestaan, haalt de kraan een stuk plastic naar boven. Een stuk bot valt naar beneden. Als de loonwerker in het gat kijkt, ziet hij iets wat lijkt op een menselijk heupgewricht. Hij belt z’n baas die op zijn beurt de politie inschakelt.

Menselijk skelet

Behalve een menselijk skelet wordt in de kuil ook nog een glazen potje gevonden. In dat potje zitten krantenknipsels. Die gaan allemaal over hetzelfde onderwerp: de verdwijning van Hannelore Godfrinon in 1991, negen jaar eerder.

Een dag na de vondst volgt de bevestiging: het gevonden gebit komt overeen met de röntgenfoto’s van het gebit van Hannelore, kortweg Hannie. Ze was de vrouw van Richard Klinkhamer, de vorige bewoner, die drie jaar eerder terug naar Amsterdam was verhuisd.

Wie was Richard Klinkhamer?

Richard Klinkhamer, geboren in 1937, heeft geen kinderachtige jeugd. Zo moet hij de oorlog doorbrengen bij familie in Oostenrijk, waar hij als achtjarig ventje getuige is van de verkrachting van zijn tante en de moord op enkele dorpsgenoten. In 1945 wordt hij weer op de trein richting Amsterdam gezet. Daar wordt hij geconfronteerd met zijn kaalgeschoren (Oostenrijkse) moeder, die hier als moffenhoer in de gevangenis zit.

Het was vooral wachtlopen en wachten op soldij

Na haar vrijlating moet zijn moeder aan de slag als prostituee om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. Kleine Richard wordt vervolgens van hot naar her gesleept. Hij komt eerst te wonen bij een pastoor, vervolgens bij een tante en ten slotte bij zijn vader Jacob en zijn criminele halfbroers.

Op zijn negentiende meldt hij zich bij het Franse Vreemdelingenlegioen, waarmee hij in de Algerijnse oorlog belandt. Dat klinkt spannender dan het feitelijk was, beschrijft hij later in één van zijn boeken. ‘Het was vooral wachtlopen en wachten op soldij.’

Zijn moedigste daad verricht hij in 1959, als hij (voor de tweede keer) besluit te deserteren, door ‘s nachts met een kruik water de woestijn in te lopen. Via Italië belandt hij weer in Amsterdam, waarna hij onder meer de kost verdient als slager en als koksmaat.

 

Wie was Hannelore?

Klinkhamer en Hannelore leren elkaar kennen als hij 23 is en Hannie 13 jaar. Hannie is het pleegzusje van Klinkhamers eerste vrouw Leontien. Ze komt bij hen wonen nadat Hannie’s vader haar moeder de hersens heeft ingeslagen. Als het meisje 19 jaar is, krijgen de twee een relatie. De affaire gaat uit en hun wegen scheiden, maar als het huwelijk van Klinkhamer eind jaren zeventig strandt, zoekt hij opnieuw contact met zijn ex-maîtresse.

Ze gaan trouwen en besluiten te gaan wonen in een boerderijtje aan de G. Gernaatweg, tussen Ganzedijk en Hongerige Wolf, in Oost-Groningen.

‘Hannie is het mooiste wat mij ooit is overkomen’, schrijft Klinkhamer, die zich inmiddels auteur mag noemen. ‘Gehoorzaam als een hond’, heet zijn debuut. Het gaat over zijn tijd als legionair. In het praatprogramma van Sonja Barend mag hij zijn boek voor een miljoenenpubliek komen aanprijzen. Maar als Sonja hem racisme ten opzichte van Noord-Afrikanen en Joden verwijt, beent hij boos de studio uit.

Hannie werkt op de kinderafdeling van het ziekenhuis van Winschoten, terwijl Klinkhamer schrijft, zuipt en meer dan eens een gokje waagt op de optiebeurs. Dat laatste gaat hem vaak niet onverdienstelijk af. Nog even, en het stel kan stoppen met werken en rentenieren in Portugal. Daar dromen ze beiden van.

De aandelenkoersen kelderen

Eind jaren tachtig echter keert zijn geluk. De aandelenkoersen storten in en Klinkhamer verliest veel geld. Wie wordt geschoren moet stilzitten, maar Klinkhamer neemt juist een gok door (stiekem) het spaargeld van Hannie en zelfs de hypotheek van hun Portugese huisje op het spel te zetten.

Haar besluit stond vast. Ik moest weg

Dat loopt faliekant fout en de Klinkhamers zijn van de ene op de andere dag bankroet. De voormalige legionair gaat steeds meer drinken en de ruzies in huize Klinkhamer nemen hand over hand toe.

Op 30 januari 1991 kent één van die ruzies een fatale afloop. Hannie heeft er schoon genoeg van, wil dat Klinkhamer vertrekt en begint zijn koffer te pakken. ‘Haar besluit stond vast, ik moest weg’, schrijft Klinkhamer. De ruzie loopt uit de hand. Er wordt getrokken en geduwd. Hannie pakt een breekijzer en slaat ermee naar Klinkhamer.

Hij pakt de koevoet af en slaat Hannie ermee. En nog eens. En nog eens. Buren horen gegil, voor het heel erg stil wordt. Klinkhamer laat later in een interview weten dat Hannie’s geschreeuw die avond hem nog wel eens uit zijn slaap houdt.

Aangifte van verdwijning

Pas een kleine week later doet Klinkhamer – die een beloning uitlooft om tips en informatie – aangifte van de verdwijning van zijn Hannie. Haar rode fiets wordt teruggevonden bij het station van Winschoten, maar getuigen hebben gezien dat de schrijver die daar in de vroege ochtend van 31 januari zelf heeft neergezet.

Klinkhamer is dan ook meteen hoofdverdachte en wordt gearresteerd. Ten overstaan van iedereen neemt de politie ook de gehaktmolen, een hakbijl en de slagersmessen van de voormalige slager in beslag. Dat is in Ganzedijk en Hongerige Wolf natuurlijk meteen voer voor geruchten: heeft Richard Klinkhamer zijn vrouw Hannie door de gehaktmolen gehaald?

Heb je dat gehaktmolentje gezien? Hoe wil je daar 50 kilo mensenvlees doorheen draaien?

Hoofdverdachte Klinkhamer wordt verhoord in het politiebureau van Finsterwolde. Hij zegt later dat hij daar op een goed moment op het punt heeft gestaan om de moord te bekennen, tot de aardige rechercheur die hem verhoort, een telefoontje krijgt en wordt weggeroepen. Als een norse collega het verhoor voortzet, besluit hij er toch maar het zwijgen toe te doen.

Of die ontboezeming op waarheid berust, is echter maar de vraag. Bij Klinkhamer lopen feit en fictie namelijk nogal eens door elkaar.

Vloer van de badkamer opengebroken.

Klinkhamers tuin in Ganzedijk wordt doorgezocht met behulp van politiehonden. Zonder resultaat. Ook wordt de vloer van de badkamer opengebroken. Die vloer is getuige het verse cement net gelegd en dat is natuurlijk reuze verdacht. Uiteraard wordt hier niets gevonden. Dat ook de vloer van het tuinhuisje voorzien is van vers cement, ontgaat de rechercheurs.

Er rest de politie daarop niets anders dan hem weer vrij te laten. Hij krijgt ook de in beslaggenomen gehaktmolen weer mee. Klinkhamer schudt zijn hoofd als hij hoort van de geruchten die over hem de ronde doen. Zoveel domheid. ‘Heb je dat gehaktmolentje gezien? Denk je dat je daar vijftig kilo mensenvlees doorheen kunt draaien, waarbij je zit met botten en haar? Maar dat verhaal heb ik dus te danken aan die klabakken in Finsterwolde.’

De roddels geven hem wel een idee voor een boek, met als klinkende titel Woensdag Gehaktdag. ‘Die lag natuurlijk voor de hand.’
Hij beschrijft in het boek verschillende scenario’s hoe hij zijn vrouw had kunnen vermoorden. Er is echter geen uitgever die zich aan het boek wil branden. Klinkhamer snapt dat ergens wel. ‘Het was te bizar en bovendien nog niet goed genoeg.’

Terug naar Amsterdam

In 1997 neemt hij een besluit: hij verhuist weer naar Amsterdam. ‘Ik wist best wat er achterbleef in de tuin’, aldus Klinkhamer later tegen RTV Noord, ‘maar van iemand van wie je hebt gehouden, ga je niet alles opgraven. Dan maar de bak in en de consequenties aanvaarden.’

Enkele weken voor de overblijfselen van Hannie worden gevonden, weet Klinkhamer overigens al dat zijn arrestatie eraan zit te komen. ‘Ik kreeg een telefoontje van één van mijn kennissen, dat ze aan het graven waren in de tuin.’ Hij weet dan al hoe laat het is. ‘Maar als je 62 bent, vlucht je niet meer naar Spanje.’

De buren zijn niet verbaasd. Zo laat buurman Harry Weites aan RTV Noords Pieter de Hart weten dat hij van meet af aan zeker wist dat Klinkhamer zelf verantwoordelijk was voor de verdwijning van zijn vrouw. ‘Maar het was niet zijn bedoeling geweest om haar van het leven te beroven’, aldus Weites.

Zwart van de pers

De media weten de weg naar Oost-Groningen vervolgens goed te vinden. Het ziet in Ganzedijk en Hongerige Wolf zwart van de journalisten. Vijftien vrienden van Hannelore, die een stille tocht voor haar willen organiseren, zien daar vanwege het grote aantal camera’s op het laatste moment toch maar vanaf. Aan al die aandacht hebben ze geen behoefte. Ze houden het bij het aansteken van kaarsjes en het leggen van bloemen bij het buurthuis.

Klinkhamer deed net of de rechtszaak niet over hemzelf ging, maar over iemand anders

Verslaggever Goos de Boer was namens RTV Noord aanwezig bij de rechtszaak tegen Klinkhamer. Daar wordt de schrijver verdedigd door niemand minder dan Willem Anker. ‘Hoogst merkwaardig, die zaak’, weet De Boer zich nog te herinneren. ‘Het was net alsof het niet over Klinkhamer zelf ging, maar over een andere zaak. Fictie en werkelijk liepen door elkaar, net als in dat boek van hem. Ik herinner me ook nog dat-ie gedichten of teksten voordroeg.’

Vervroegd vrij

Klinkhamer wordt veroordeeld tot zeven jaar cel, waarvan hij er in totaal niet meer dan drie jaar uitzit. In 2003 komt hij, ondanks een handtekeningenactie onder 130 inwoners van Ganzedijk en Hongerige Wolf, vervroegd vrij. Over de duur van de drie jaar die hij daadwerkelijk achter de tralies heeft moeten doorbrengen, zei hij zelf: ‘Dat is echt niks. Dat is schandalig weinig voor het delict dat ik heb gepleegd.’

In de gevangenis heeft Klinkhamer opnieuw aan het manuscript van zijn boek gewerkt. Hij tweakte, vulde aan en herschreef. Bij zijn vrijlating is er wel een Rotterdamse uitgever geïnteresseerd.

‘Maar die kreeg meteen de hele goegemeente over zich heen, waarbij ik werd uitgemaakt voor lijkenpikker’, aldus Klinkhamer. Uitgever en schrijver kiezen daarop eieren voor hun geld: de verschijning van Woensdag Gehaktdag laat andermaal op zich wachten.

 

Dit verhaal verscheen eerder op RTVNoord.nl